اما اگر مدتى در مسيرهاى انحرافى قرار گيرند ، و يا اصلا از آنها استفاده نشود ، تدريجا تحليل رفته و يا به كلى دگرگون مىشوند و حقايق را وارونه نشان مىدهند ، درست همانند آئينه صافى كه گرد و غبار ضخيمى آن را بپوشاند ، و يا خراشهاى زياد و عميقى بر چهره آن وارد شود كه ديگر نمىتواند چيزى را نشان دهد ، و اگر نشان دهد هرگز با واقعيت آن تطبيق نمىكند . اين اعمال نادرست و موضعگيريهاى انحرافى انسان است كه نعمت بزرگ ابزار شناخت را از او مىگيرد ، و به همين دليل مقصر اصلى خود او و گناه آن نيز بر گردن خود او است . آيات فوق ترسيم گويايى از همين مساله مهم و سرنوشتساز است ، هوسبازان مستكبر ، و خود خواهان متعصب ، و دنباله روان بى قيد و شرط را به كسانى تشبيه مىكند كه از يك سو در غل و زنجير گرفتارند ، اين همان زنجيرهاى هوس و كبر و غرور و تقليد كوركورانه است كه خود بر دست و گردن خويش نهاده‌اند ، و بر كسانى تشبيه مىكند كه در محاصره دو سد نيرومند و غير قابل عبور قرار گرفته‌اند . و از سوى ديگر چشمانشان نيز بسته و نابينا است . غل و زنجير به تنهايى براى جلوگيرى از حركت آنها كافى است ، آن دو سد عظيم نيز به تنهايى مانع فعاليت آنها است ، نداشتن چشم و نابينايى خود نيز عامل مستقلى است . اين دو سد گويى به قدرى بلند و نزديك است كه به تنهايى قدرت ديد آنها را مىگيرد همانگونه كه قدرت حركت را از آنها سلب مىكند . كرارا گفته‌ايم هدايتپذيرى انسان تا زمانى است كه به اين مرحله نرسيده باشد ، اما هنگامى كه به اين مرحله برسد اگر تمام انبياء و اوليا نيز جمع شوند و تمام كتب آسمانى را بر او بخوانند مؤثر نخواهد شد !